Rekomendowane
ksiaznica.bielsko.pl

Christine Lavant, Zapiski z domu wariatów, Wrocław : Ossolineum, 2018..

„Zapiski z domu wariatów”, choć powstały w latach 40. XX wieku, zostały wydane dopiero w 2001 roku, prawie 40 lat po śmierci Lavant, a dla polskiego czytelnika ta krótka powieść w przekładzie Małgorzaty Łukasiewicz jest pierwszym zetknięciem z kultową austriacką poetką i pisarką. „Zapiski” są oparte na motywach autobiograficznych – Christine po próbie samobójczej trafia do szpitala psychiatrycznego w Klagenfurcie. Obserwuje pacjentów i samą siebie, próbując zrozumieć, czym jest szaleństwo. Duszną atmosferę powieści wzmaga niewyrażona wprost, ale niedająca się zignorować świadomość, że opisywani tam chorzy zostali w większości eksterminowani przez nazistów. Napisana błyskotliwym, zdradzającym talent poetycki językiem, a jednocześnie porażająco autentyczna – jest to książka, o której można mówić: arcydzieło.

Bastien Vivès, Polina, Warszawa : Timof i cisi wspólnicy, 2015..

Powieść graficzna Bastiena Vivèsa opowiada historię rosyjskiej primabaleriny. Towarzyszymy jej od momentu przyjęcia do szkoły baletowej przez kolejne etapy edukacji aż po trudne decyzje zawodowe, odbiegające od utartych ścieżek tańca klasycznego. Jesteśmy świadkami nauki Poliny i procesu stawania się tancerką – żmudnego, bolesnego, wymagającego nadludzkich poświęceń i determinacji – ale też jej dorastania i rozwoju, pierwszych przyjaźni, miłości i zdrad, wzlotów i porażek. Kameralny, intymny niemal charakter opowieści podkreśla zachwycająca warstwa wizualna – lekka, szkicowa niemal kreska oraz operowanie zaledwie trzema kolorami. Vivès potrafi wspaniale oddać i delikatność ruchu, i zawiłości dojrzewania. Skromna, wzruszająca, piękna historia nie tylko dla fanów komiksu.

Sándor Márai, Dziennik 1943–1948, Warszawa : Czytelnik, 2016.

Pierwszy tom dzienników Sándora Máraia w nowej, poszerzonej edycji stanowi zbiór zapisków, refleksji, obserwacji z dramatycznego okresu wojny i rewolucji komunistycznej. Pisarz dociekliwie obserwuje zjawisko wojny, faszyzmu, komunizmu, jest świadkiem tragicznego losu internowanych Żydów, bombardowania Budapesztu, zaprowadzania nowych porządków przez komunistów. Márai to przede wszystkim moralista, który dokonuje refleksji nad kondycją społeczeństwa i zwraca uwagę na szczególną rolę kultury, w tym kultury czytelniczej, w wychowaniu narodu do wolności. „Dziennik”, dzięki licznym sentencjom, wrażeniom z lektur, rozważaniom, wprowadza czytelnika w świat wysokiej kultury – dziedzictwa mieszczańskiej Europy zagrożonej przez totalitaryzmy i przemiany cywilizacji technicznej. Pisarz broni świata wartości, w tym etyki chrześcijańskiej, interesuje go niepowtarzalność jednostki, rola kultury w jej życiu i w życiu społeczeństwa, dążenie do doskonałości i wolności, wiara w ład i sens pracy twórczej.

Przemysław Urbańczyk, Trudne początki Polski, Wrocław : Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2008.

Autor książki jest wybitnym archeologiem zajmującym się początkami państwa polskiego, profesorem Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. W „Trudnych początkach Polski” obala wiele mitów związanych z narodzinami naszej państwowości, podkreślając potrzebę wspólnych badań historyków i archeologów. Ustalenia Urbańczyka mogą wydawać się szokujące dla czytelnika przyzwyczajonego do ustalonej przed laty teorii powstania naszej państwowości. Archeolog odrzuca istnienie wymyślonych przez historyków plemion Polan, Wiślan, zmienia interpretację zjazdu gnieźnieńskiego. W swojej pracy obnażył polski kompleks braku źródeł o naszych początkach. Tymczasem prawda o znikomych źródłach dotyczących zarania naszej państwowości jest wręcz przerażająca.

Julian Barnes, Zgiełk czasu, Warszawa : Świat Książki, 2017.

Julian Barnes, autor wyróżnionego Nagrodą Bookera „Poczucia kresu”, tym razem bierze na warsztat biografię wybitnego rosyjskiego kompozytora, Dymitra Szostakowicza. Pisana wytwornym językiem, kameralna opowieść w formie tryptyku przedstawia krótkie momenty z życia pisarza, w których musi on zmierzyć się z opresyjnym systemem, a następnie – własnym wstydem za poddanie się temu systemowi.

Znany i często wykorzystywany w literaturze motyw artysta vs. totalitaryzm staje się pretekstem do rozważań o geniuszu, doskonałości muzyki, niewinności sztuki w opozycji do małości i tchórzostwa, jakiego w dramatycznych momentach historii – wśród „zgiełku czasu” – wymaga niekiedy przetrwanie. Barnes rozwiewa wszelkie iluzje mówiące o możliwości ocalenia. Człowieka w starciu z władzą nie wyzwoli ani sztuka, ani miłość, ani nawet ironia, a i śmierć musiałaby nadejść odpowiednio wcześnie.

„Zgiełk czasu” to subtelny, tragiczny portret artysty uwikłanego w historię, w którym nie ma miejsca na jednoznaczne rozpoznania i wyroki, a także uniwersalna opowieść o ponadczasowej wartości sztuki – nawet jeśli miałaby zostać odrzucona, zapomniana, nawet jeśli ujawnia się zaledwie w doskonałym współbrzmieniu kieliszków do wódki na peronie dworcowym.

Emmanuel Carrère, Królestwo, Kraków : Wydawnictwo Literackie, 2016.

Książka Emmanuela Carrère – pisana z perspektywy człowieka niegdyś wierzącego – opowiada historię narodzin chrześcijaństwa. Jest próbą zrozumienia, co sprawiało, że tak wielu ludzi na przestrzeni dziejów przyjmowało to wyznanie. Mamy w powieści oparty na interpretacji tekstów historycznych i Ewangelii wnikliwy opis życia apostołów Pawła, Łukasza, Jakuba i Jana, ujmujący całe spektrum problemów, konfliktów, zjawisk, jakie niosło ze sobą formowanie nowego ruchu religijnego.

Ta wielka historia łączy się w powieści z historią osobistego zmagania autora z wiarą, który co prawda ją utracił, ale wciąż próbuje zrozumieć, co właściwie oznaczała owa wiara w Królestwo nie z tego świata. Jakąś próbą zbliżenia do tajemnicy jest dla Carrère obrzęd umywania nóg, który mógłby być głównym sakramentem w chrześcijaństwie. Nasze stopy są bowiem czymś najbardziej wrażliwym, „dzieckiem w każdym z nas”. Zbieranie się, by umyć sobie nawzajem stopy, by być jak najbliżej wszystkiego, co najdelikatniejsze i najsłabsze w świecie i w nas samych – to właśnie dla Emmanuela Carrère jest chrześcijaństwo.

Jean Nathan, Sekretne życie samotnej lalki : w poszukiwaniu Dare Wright, Warszawa : W.A.B., 2017.

Dare Wright jest postacią kompletnie w Polsce nieznaną – jej kultowa seria książek dla dzieci „Samotna lalka” nigdy nie została przetłumaczona na polski. Mimo to biografia tej pisarki, fotografki i modelki pióra Jean Nathan będzie fascynującą lekturą także dla tych, którzy nawet minimalnie nie interesują się literaturą dziecięcą czy modą.

Dare jak mała dziewczynka po rozwodzie rodziców zostaje rozdzielona z ojcem (którego już nigdy nie spotka) i starszym bratem. Wychowywana przez uzdolnioną, ale niezrównoważoną emocjonalnie matkę, malarkę Edith Stevenson Wright, wyrasta na kobietę oszałamiająco piękną, obdarzoną licznymi talentami, ale kompletnie niezdolną do samodzielnego życia. Edith konsekwentnie odsuwa od Dare wszystkich, którzy mogliby zagrozić jej niepodzielnej władzy nad córką. Ta nigdy się nie skarży, ale pisane przez nią książeczki o samotnej lalce mają w sobie smutek i niepokój, które zdają się przeczyć idyllicznej wizji życia pań Wright...

Nathan z godną podziwu dokładnością rekonstruuje historię swojej zapomnianej bohaterki, a także sprawnie wychwytuje tropy biograficzne w jej twórczości, poddając je interpretacji w duchu psychoanalizy. Mimo że jest to biografia pozbawiona elementów beletrystycznych, czyta się ją jak najlepszą fabułę, w napięciu przewracając kolejne strony. Historia Dare Wright jest mroczna i wstrząsająca, a towarzyszą jej piękne, ale i dwuznaczne zdjęcia jej autorstwa.

Christian Jacq, Podróż po Egipcie faraonów, Warszawa : Świat Książki, 2004.

Wybitny egiptolog Christian Jacq zabierze nas w fascynująca podróż po starożytnym Egipcie. Naszą faraonadę zaczniemy od urodzajnej delty Nilu i wędrując wzdłuż rzeki życia, będziemy mogli zobaczyć wspaniałe zabytki faraonów. Naszą eskapadę skończymy w Abu Simbel w południowym Egipcie.

Czytając tę fantastyczną książkę, możemy poczuć ducha dawnego Egiptu. Christian Jacq oprowadza nas jak najlepszy przewodnik po miejscach wyjątkowych dla egipskiej starożytności. Wsłuchując się w jego opowieści, szczegółowe opisy świątyń, piramid i miast, możemy przenieść się do czasów faraonów, zobaczyć wszystko na własne oczy. Wszystkich pasjonatów starożytnego Egiptu, którzy marzą, aby odwiedzić te cudowne miejsca, zapraszam w podróż z książką Jacqa. Egipska barka już odpływa 

Brian K. Vaughan, Paper Girls 1, Katowice : Non Stop Comics, 2017.
Brian K. Vaughan, Paper Girls 2, Katowice : Non Stop Comics, 2018.

Nowa autorska seria Briana K. Vaughana (scenariusz) i Cliffa Chianga (rysunki). Opowiada o czterech nastolatkach z przedmieść Cleveland pracujących przy rozwożeniu gazet, które o poranku po Halloween stają się świadkami inwazji tajemniczych sił z przyszłości.

Historia Erin, MacKenzie, KJ i Tiffany jest pełna humoru, a zarazem mroczna i trzymająca w napięciu – nie bez powodu „Paper Girls” porównywane są z bijącym rekordy popularności serialem „Stranger Things”. Na szczególną uwagę zasługuje konstrukcja bohaterów, a zwłaszcza bohaterek. Co wciąż nietypowe w popkulturze, postaci dziewczynek nie dotyczy ani seksualizacja, ani infantylizacja – Vaughan nie idealizuje dzieciństwa i nie waha się wkładać w usta dwunastolatki przekleństw czy papierosów, ale potrafi też przekonująco odmalować niedorosłą emocjonalność.

Komiks jest też bardzo interesujący w warstwie wizualnej. Kreska Chianga jest prosta, ale wyrazista, artysta nie boi się też chwilami puścić wodzów fantazji. Największe wrażenie robią chyba jednak kolory (z które odpowiedzialny jest Matt Wilson) – pastelowe, idealnie współgrające z nieco „dziewczyńskim” charakterem serii i panującą w niej atmosferą nostalgii za latami osiemdziesiątymi.

Garth Ennis, Kaznodzieja. T. 3, Warszawa : Egmont Polska, 2018.

Trzeci tom serii rozpoczyna się historią Świętego od Morderców, po czym powracamy do przygód pastora Custera i jego przyjaciół. Po ucieczce z Masady wielebny postanawia dowiedzieć się więcej o Genesis i jego historii. Ponadto mamy również opowiadanie o spotkaniu Cassidiego z wampirami. Ennis jak zwykle w formie.

Michał Traczyk, Komiks na świecie i w Polsce, Bielsko-Biała : Dragon, 2016.

Sprawnie i przystępnie napisana historia komiksu. Książka składa się z dwóch części: w pierwszej poznajemy wstępne próby stworzenia nowego gatunku łączącego obraz i tekst – bohaterów, twórców i tendencje obecne w komiksie od początków XIX wieku po czasy nam współczesne. Druga część przedstawia historię komiksu w Polsce. Wartościowa pozycja dla wszystkich zainteresowanych historią tej formy sztuki.

Madeleine Thien, Nie mówcie, że nie mamy niczego, Kraków : Wydawnictwo Literackie, 2017.

„Nie mówcie, że nie mamy niczego” to opowieść o ludziach wrażliwych na sztukę i muzykę, którzy musieli przetrwać trudny czas rządów Mao, kiedy to zakazano uprawiania dotychczasowych form artystycznych, całą kulturę podporządkowując propagandzie.

Główną bohaterką i częściowo narratorką powieści jest Marie – nauczycielka matematyki z Vancouver, pochodząca (podobnie jak autorka) z rodziny chińskich emigrantów – która próbuje z fragmentów wspomnień różnych ludzi sklecić historię własnej rodziny, a pomaga jej w tym studentka z Pekinu Aiming, która uciekła do Kanady po wydarzeniach na placu Tienanmen. Okazuje się, że ojcowie obu dziewczyn byli zaprzyjaźnionymi muzykami, którzy po rewolucji kulturalnej nie mogli już wykonywać swojego zawodu. To jeden z głównych wątków, z którym przeplatają się barwne i często dramatyczne historie ich krewnych czy przyjaciół: Wena Marzyciela, Wielkiej Matki Noża, Obłoku i Zhuli.

Książka Madeleine Thien to epicka, kunsztownie zbudowana historia, z której dowiemy się, jak dramatycznie zostały doświadczone powojenne pokolenia Chińczyków od czasów rewolucji kulturalnej Mao aż po wydarzenia na placu Tienanmen.

Przesłanie „Nie mówcie...” to przed wszystkim wiara w ocalającą moc kultury, której żadna dyktatura nie jest w stanie kontrolować. Bohaterowie powieści dzięki niej mogą zachować swoją niezależność, m.in. przez słuchanie zakazanych utworów muzycznych czy przepisywanie księgi rejestrów, którą potajemnie przekazują sobie z rąk do rąk – dowiemy się tutaj, jaka potrafi być siła kaligrafii w kulturze chińskiej. Ciekawostką jest także objaśnienie przez autorkę znaczenia kilku znaków chińskich z ich złożoną symboliką. Książka Thien przy odpowiednio wnikliwej lekturze pozwala zrozumieć mentalność Chińczyków, ich podejście do historii, kultury, czasu, którego pojmowanie różni się od europejskiego.

Anna Bikont, Sendlerowa w ukryciu, Wołowiec : Wydawnictwo Czarne, 2017.

Odkąd w 2001 roku grupa amerykańskich uczennic napisała sztukę o Polce ratującej żydowskie dzieci, Irena Sendlerowa została bohaterką narodową i „twarzą” polskiego sprzeciwu wobec Holocaustu. Napisano o niej wiele książek, nakręcono filmy, w BielskuBiałej można zobaczyć mural jej poświęcony. Ile jednak w tym popkulturowym przekazie historycznej prawdy? Anna Bikont, autorka nagradzanego reportażu „My z Jedwabnego”, próbuje odpowiedzieć na to pytanie.

Lekturę „Sendlerowej” warto zacząć od przejrzenia bibliografii – Bikont korzysta z ogromnej ilości źródeł, od publikacji naukowych przez nagrania z relacjami świadków po kwity, rachunki i inne dokumenty życia społecznego. Bada, porównuje, niekiedy kwestionuje. Z wielu dostępnych opowieści wybiera najlepiej udokumentowaną, a czasem po prostu najbardziej prawdopodobną. Nie odpuszcza nawet swojej bohaterce, punktuje nieścisłości, wszelką przesadę, a nawet oczywiste przekłamania. Biografia autorstwa Anny Bikont jest rzetelna i – przede wszystkim – odważna. Autorka nie podchodzi do Sendlerowej niczym do spiżowego pomnika, zadaje pytania, szuka prawdy w nietykalnym, zdawałoby się, narodowym micie, a jednocześnie występuje z pozycji szacunku i podziwu dla bohaterstwa jej i całej siatki, która pracowała nad ratowaniem żydowskich dzieci i dorosłych z rąk nazistowskich oprawców i sprzed oczu polskich szmalcowników.

Książka Bikont to również kolejny dokument cierpienia narodu żydowskiego, ukazująca z przejmującą wyrazistością atmosferę podejrzliwości i zaszczucia, jaka towarzyszyła uciekinierom z getta i wszystkim, którzy im pomagali. Jak powiedziała sama Sendlerowa: „Albowiem pewne jest, że w okupowanej Warszawie dużo łatwiej było znaleźć miejsce w salonie, gdzie by pod dywanem został ukryty duży czołg, niżby znalazło się miejsce dla jednego małego dziecka żydowskiego”.

Steve Weidenkopf, Chwała krucjat, Kraków : Wydawnictwo eSPe, 2015

„Królewskie miasto, położone w środku świata, jest teraz w niewoli wrogów, poddane tym, którzy nie znają Boga... Niech dzieła waszych przodków poruszą was i pobudzą wasze umysły do mężnych czynów” – bł. Urban II podczas synodu w Clermont w 1095 roku.

Książka wybitnego historyka Weidenkopfa na podstawie najnowszych badań dziejów krucjat obala rozpowszechnione na ich temat mity. Współczesne ustalenia jednoznacznie wskazują, że dotychczasowy obraz wypraw krzyżowych niewiele ma wspólnego z rzeczywistością. Weidenkopf w swojej pracy ukazuje losy ludzi, którzy kierowani różnymi pobudkami wyruszyli do Ziemi Świętej. Historia wypraw krzyżowych to opowieść o dramatycznych losach krzyżowców, o bohaterach, łotrach, bitwach i oblężeniach, intrygach i cudach.

Jay Kristoff, Nibynoc, Warszawa : Wydawnictwo MAG, 2017.

„W świecie, gdzie trzy słońca prawie nigdy nie zachodzą, początkująca morderczyni wstępuje do szkoły dla zabójców, planując zemstę na osobistościach, które zniszczyły jej rodzinę.Córka powieszonego zdrajcy, Mia Corvere, ledwie uchodzi z życiem po nieudanej rebelii jej ojca. Samotna i pozbawiona przyjaciół ukrywa się w mieście wzniesionym z kości martwego boga”.

Książkę Kristoffa czyta się dosyć szybko. Na plus zaliczyć można ciekawy świat przedstawiony – zwłaszcza Bożogrobie – i interesujących bohaterów. Pomimo pewnych mankamentów (np. zbyt długie przypisy od narratora) jest to powieść warta przeczytania.

Agnieszka Kościańska, Zobaczyć łosia. Historia polskiej edukacji seksualnej od pierwszej lekcji do internetu, Wołowiec : Wydawnictwo Czarne, 2017.

O książce Agnieszki Kościańskiej, antropolożki kulturowej i doktor habilitowanej nauk humanistycznych, możemy przeczytać, że to „pierwsza krytyczna praca o polskim wychowaniu seksualnym w XX wieku” i nie ma w tym chyba przesady – z pewnością jest to pierwsze opracowanie tematu tak kompleksowe, doskonale sproblematyzowane, a jednocześnie dalekie od sztywnej naukowej dystertacji.

Kościańska przedstawia pionierów polskiej edukacji seksualnej, którzy mieli odwagę dla dobra społeczeństwa wyrwać się z zaklętego kręgu bajek o bocianach i kapuście. Opowiada o zmianach w myśleniu i – przede wszystkim – mówieniu o seksie. Prezentuje najlepszy do tej pory (a mowa o latach osiemdziesiątych!) polski podręcznik wychowania seksualnego i wyjaśnia, dlaczego niemal od razu został wycofany ze szkół. Cytuje listy nastolatków z pytaniami, których nie mieli komu zadać, ale też czołowe postaci rodzimej seksuologii, a co poniektóre ich wypowiedzi mogą zasiać uzasadnioną wątpliwość, czy na pewno właściwych obraliśmy sobie bohaterów. Przypomina nastroje posoborowe i ówczesne dyskusje na przykład na temat dopuszczalności antykoncepcji, które dziś na łamach prasy katolickiej trudno sobie nawet wyobrazić. Udowadnia, że z ludowej przyśpiewki można się o seksualności dowiedzieć więcej niż z niejednego nowoczesnego poradnika, a popularne przekonanie, że postęp kieruje się z miasta na zawsze bardziej konserwatywną wieś, ma niewiele wspólnego z prawdą. Mówi też, co wspólnego mają łosie z edukacją seksualną… a żeby się tego dowiedzieć, koniecznie trzeba sięgnąć po tę znakomitą, ważną, potrzebną książkę.

Howard Carter, Arthur C. Mace, Odkrycie grobowca Tutanchamona, Warszawa : Wydawnictwo Amber 2017.

„Z niedającym się ukryć podnieceniem obserwowałem, jak w miarę postępów prac spod zwałów gruzu wyłaniają się kolejne stopnie prowadzące w głąb skalnego podłoża. (…) Czyżby więc sen stawał się jawą? Czy jest to nagroda za lata żmudnej pracy?”. To nie powieść sensacyjna, tylko relacja Howarda Cartera, odkrywcy grobu Tutanchamona.

Odnalezienie nietkniętego grobu Tutanchamona należy do największych osiągnięć archeologii XX wieku. Wiele sezonów żmudnej pracy Cartera w Dolinie Królów przyniosło wreszcie oczekiwany przez niego sukces. Książka jest relacją z wydarzeń, które miały miejsce w listopadzie 1922 roku w Dolinie Królów. Możemy dzięki niej poznać od kuchni ciężką pracę archeologa, jego przeżycia, dramat poszukiwań, euforię odkrycia. W książce znajdziemy wiele zdjęć prezentujących znaleziska z grobu Tutanchamona i nie tylko. Opowieść badacza czyta się jak bardzo dobrą powieść sensacyjną. Każdy z nas zapewne w dzieciństwie marzył, aby zostać archeologiem i jak Indiana Jones odnaleźć własny skarb. Mamy więc teraz okazję, by u boku Howarda Cartera przemierzać piaski Doliny Królów w poszukiwaniu grobowca Tutanchamona. Zapraszam!

Deborah Levy, Gorące mleko, Kraków : Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak”, 2017.

Sofia ma dwadzieścia pięć lat, nieukończoną pracę doktorską z antropologii na dysku komputera i kiepską pracę w kawiarni, którą rzuca, by jechać do Andaluzji razem z cierpiącą na tajemniczą chorobę matką. Matka szuka pomocy u ekscentrycznego doktora Gomeza, a Sofia szuka siebie – swoich korzeni, swoich pragnień, niezależności, której nigdy nie zaznała. „Moja miłość do matki jest jak topór. Tnie bardzo głęboko” – powtarza. Nominowana do Man Booker Prize powieść Levy to napisana przepięknym, poetyckim językiem sennych obrazów opowieść o toksycznej relacji matki i córki, ale także o odkrywaniu kobiecości, wkraczaniu w dorosłość i niepowstrzymanym dążeniu do wolności.

Mathias Enard, Busola, Kraków : Wydawnictwo Literackie, 2017.

„Busola” Mathiasa Enarda wskazuje na Wschód – ten dziś przez wielu Europejczyków traktowany z pogardą i strachem w związku z zagrożeniem terrorystycznym Wschód, który jeszcze kilkanaście lat temu i właściwie przez cały XIX i XX wiek fascynował nie tylko orientalistów.

Enard swoją książką próbuje przypomnieć nam o tej fascynacji, powołując się na liczne przykłady dzieł twórców muzyki i literatury powstałych dzięki wpływom i kontaktom z kulturą Wschodu. Wspomina m.in. dzieła Liszta, Berlioza, Szymanowskiego, Féliciena Davida, a także przywołuje bogatą tradycję literatury, np. „Dywan Wschodu” Goethego, utwory Rimbauda, Manna, Hedajata. Okazuje się, że kultura europejska tworzyła swoje liczne dzieła w oparciu o kontakt ze światem Wschodu, że bez tego przenikania się światów nie byłoby kultury Orientu jako części naszej kultury.

Śledząc rozmyślania głównego bohatera, Franza Rittera, przenosimy się w egzotyczny świat orientalistów: archeologów, pisarzy, podróżników, poznając różne odmiany fascynacji Wschodem, które stawały się niekiedy formami szaleństwa – ludzi zatracających się w świecie Orientu z miłości i tęsknoty, do których należy także Ritter ze swoją niespełnionym uczuciem do Sary. To zatracenie jest – według pisarza – lepsze i bliższe nam niż szaleństwo terroryzmu i nienawiści, jakie ogarnęło świat współczesny. Przesłanie książki Enarda to wiara w kulturę i jej moc; w mosty dzieł kultury zamiast murów niechęci i ignorancji.

Monika Kompaníková, Piąta łódź, Wrocław : Książkowe Klimaty, 2016.

Dwunastoletnia Jarka żyje w domu pozbawionym miłości. Kompaníková rysuje obraz rodziny bez relacji, w której babka walczy z matką, a ta oczekuje od córki, żeby zajęła się sobą i nie sprawiała problemów. Pewnego dnia Jarka ucieka – zabiera ze sobą ośmioletniego Krystiana, który też uciekł z domu, i wózek z półrocznymi bliźniętami. W domku w ogrodzie próbują stworzyć „rodzinę”.

Alejandro Jodorowsky, Zoran Janjetov, Technokapłani, Łódź : Scream Comics, 2017.

Kolejna pozycja z uniwersum Incala. Opowieść o Technopapieżu i Zakonie Pantechnosów. Wspomnienia Albino – jego początki w brutalnym świecie twórców gier komputerowych, a także losów jego rodziny, porwanej i uwięzionej przez gwiezdnych piratów. Wydanie zbiorcze zawiera pierwsze cztery tomy sagi Jodorowskiego.

Christophe Arleston, Ciro Tota, Zdobywcy Troy, Warszawa : Egmont Polska, 2017.

Witamy w świecie Troy, gdzie magiczna aura stanowi największe bogactwo planety. Zostaje to wykorzystane przez Konsorcjum Kwiatów, które sprowadza na Troy przymusowych osiedleńców, by stworzyć w pełni podległą społeczność. Wśród nich znajduje się rodzeństwo Tabula i Rasan. Rozdzieleni z rodzicami, wyruszają na ich poszukiwanie, przy okazji wplątując się w walkę o władzę nad Troy. Zbiorczy album „Zdobywcy Troy” zawiera cztery części cyklu i rozgrywa się cztery tysiące lat przed wydarzeniami znanymi z serii „Lanfeust z Troy”.

Hugh Howey, Silos, Słupsk : Papierowy Księżyc, 2013.

„W przyszłości, gdy Ziemia stała się toksycznym pustkowiem, przetrwać zdołała ledwie garstka ludzi, zamieszkujących gigantyczny podziemny silos”.

Powieść Howeya oferuje mroczny, postapokaliptyczny klimat, ciekawe postaci i historię pełną tajemnic i zwrotów akcji. Wciągająca lektura. Polecam.

Natasza Socha, Kobiety ciężkich obyczajów, Bielsko-Biała : Wydawnictwo Pascal, 2017.

W trzecim tomie cyklu „Matki, czyli córki” wszystkie tajemnice zostają wyjaśnione, a wątki zakończone. Natasza Socha przenosi część fabuły książki do czasów przedwojennych, w których poznajemy kolejną z kobiet o imieniu na literę „K” . Młodziutka Kwiryna rozpoczyna karierę ekskluzywnej warszawskiej prostytutki. Autorka jednocześnie kontynuuje wątek współczesny, w którym śledzimy losy córki Kaliny – Kiry. Socha świetnie przygotowała się do przedstawienia społeczno-obyczajowych realiów przedwojennej Warszawy, wprowadzenie tej retrospekcji sprawia, że lektura powieści dostarcza nie tylko przyjemności, lecz i pojęcia o życiu codziennym mieszkańców stolicy w tych ciekawych czasach.

Colson Whitehead, Kolej podziemna. Czarna krew Ameryki, Warszawa : Wydawnictwo Albatros, 2017.

Młodziutka czarna niewolnica Cora została porzucona przez matkę, której udało się uciec. Jej życie to praca ponad siły, przemoc i nieustanne upokorzenia, ale zawsze może być jeszcze gorzej – Cora dorasta i zaczyna się nią interesować brutalny właściciel plantacji. Razem z nowo zakupionym Ceasarem decydują się na ucieczkę koleją podziemną. Jeśli zostaną schwytani, czeka ich potworna śmierć...

Tytułowa kolej podziemna była organizowaną przez abolicjonistów siecią przerzutową zbiegłych niewolników. Whitehead skomplikowany system kryjówek, tras i kontaktów zamienia na rzeczywistą linię kolejową, którą Cora i Caesar podróżują przez Stany ku wolności. Element realizmu magicznego sprawia, że historia amerykańskiego niewolnictwa wydaje się jeszcze wyraźniejsza, prawdziwsza, bardziej przejmująca – zwłaszcza dla czytelnika współczesnego, świadomego, że rasizm nadal mocno trzyma się w świecie, a niektórzy chyba już zapomnieli, do czego nieuchronnie prowadzi.

Książka została uhonorowana Nagrodą Pulitzera 2017 i National Book Award 2016.

Katarzyna Tubylewicz, Moraliści. Jak Szwedzi uczą się na błędach i inne historie, Warszawa : Wielka Litera, 2017.

Przez wiele lat Szwecja funkcjonowała w powszechnej świadomości jako kraj dobrobytu, pokoju i sprawiedliwości społecznej. Ojczyzna IKEI i Pippi Pończoszanki, nowoczesna, zsekularyzowana – wyjęta wprost z socjaldemokratycznych snów europejskiej i światowej lewicy. W ostatnich latach jednak, w związku z kryzysem uchodźczym, Szwecja coraz częściej jest podawana jako przykład państwa, które zapłaciło wysoką cenę za swoją otwartość i tolerancję. Środowiska prawicowe i nacjonalistyczne z lubością powtarzają opowieści o no-go zones i szwedzkich klasach, w których nie ma ani jednego rodowitego Szweda. Jak jest naprawdę? Jakie problemy nękają dzisiejszą Szwecję? Czy w ich obliczu musi ona zmienić swój dotychczasowy charakter?

Katarzyna Tubylewicz, dziennikarka od lat mieszkająca w Szwecji, szuka odpowiedzi na te pytania w rozmowach – z prowadzącą ośrodek dla uchodźców, pochodzącym z Afganistanu policjantem, szwedzką biskup, opiniotwórczymi dziennikarzami i ludźmi kultury, przedstawicielami środowiska LGBT, Polakami na emigracji, działaczami społecznymi czy nawet pracownicą biura pogrzebowego. Wspólnie ze swoimi bohaterami zastanawia się, co czyniło (i wciąż czyni) Szwecję wyjątkową na tle innych krajów, w którym momencie i jaki popełniła błąd oraz – co teraz? Jak poradzić sobie z problemami z integracją, czy wolność wyznania i prawa kobiet idą ze sobą w parze, czy państwo czeka zwrot nacjonalistyczny? Wszystkie te głosy składają się na interesujący, wyważony i rozsądny przyczynek do dyskusji o przyszłości Europy i europejskich wartości.

Philips Parker, Furia ludzi Północy. Dzieje świata wikingów, Poznań : Dom Wydawniczy REBIS, 2016.

„Liczba okrętów rośnie, niekończący się napływ wikingów potężnieje niepowstrzymanie. Wikingowie zalewają wszystko na swej drodze i nikt nie jest zdolny im się przeciwstawić” (fragment relacji klasztornego kronikarza z IX wieku).

Autor, wykorzystując najnowszą wiedzę z dziedziny historii i archeologii, przedstawił nam pełny obraz „epoki wikingów”. Parker potrafi wciągnąć czytelnika w złowrogą i pełną napięcia atmosferę tamtych czasów. Przemyślane dobranie tekstów źródłowych oraz ilustracji pozwala odczuć tamten klimat. Książkę czyta się jak dobrą powieść historyczną i na pewno zadowoli gusta czytelnicze maniaków cyklu „Wojny wikingów” Cornwella.

„Niezliczone okręty płyną w górę Sekwany, a w całym regionie zło rośnie w siłę”.

Zapraszam do lektury.

James Rebanks, Życie pasterza. Opowieść z Krainy Jezior, Kraków : Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, 2017.

Książka Jamesa Rebanksa jest pochwałą trudnej pracy pasterza i tradycyjnego życia na wsi. Autor opowiada o dorastaniu na farmie w pięknej Krainie Jezior, gdzie uczył się gospodarzyć u boku dziadka i ojca, by następnie samemu zostać farmerem i przekazywać swoją wiedzę dzieciom. Życie pasterza wymaga ciągłej troski i silnego charakteru, daje poczucie przynależności i sensu dzięki pracy na własnej ziemi. Ludzi ocenia się tutaj na podstawie ich pracy i zaangażowania, a także liczebności i stanu ich trzody. Czy ludzie wędrujący po górach – pyta autor – w ogóle dostrzegają tych, którzy na tej ziemi pracują, i czy ta praca ma dla nich jakiekolwiek znaczenie? Dostrzeganie, rozumienie i szanowanie ludzi zamieszkujących dane tereny to według Rebanksa klucz do docenienia i zachowania miejscowej kultury i sposobu życia. Autor krytykuje powierzchowność nowoczesnego życia i patrzy z optymizmem na przyszłość tradycyjnego pasterstwa, do którego garnie się coraz więcej młodych ludzi.

Mamy w książce Rebanksa dokładny opis pracy i życia rodziny pasterskiej na przestrzeni roku, gdzie wciąż trzeba troszczyć się o trzodę i walczyć z różnymi zagrożeniami, zwłaszcza zimą czy w porze wykotu, gdy rodzą się nowe owce. Ale właśnie dzięki temu – zdaniem autora – że wytrzymujemy wszystko, co zsyła na nas przyroda, rodzi się i umacnia w nas więź z ziemią. Książka Rebanksa to pochwała prostego życia pasterza opartego na etosie pracy, wolności i pokorze, takie życie daje autorowi poczucie, że żyje o wiele „bardziej” niż większość współczesnego społeczeństwa, które ogląda świat jak przez szybę.

Natasza Socha, Hormonia, Bielsko-Biała : Pascal, 2016.

„Hormonia” to pierwsza część cyklu Nataszy Sochy: „Matki, czyli córki”. Główną bohaterką jest Kalina, nauczycielka, po czterdziestce, psychicznie uzależniona od dominującej matki. Przewrotne ogłoszenie w gazecie, sprawi, że dotychczasowe, poukładane życie Kaliny „staje na głowie”. Poznaje niezwykle pozytywnego Kosmę, dzięki któremu zaczyna rozumieć, że nie musi wieść życia pod dyktando matki. Zmiany zaczynają się od zewnętrznej metamorfozy ale sięgają dużo głębiej. Przygody bohaterki na tyle przypadły mi do gustu, że chętnie sięgnęłam po „Dziecko last minute” gdzie opisane są jej dalsze losy. Niecierpliwie czekam na „Kobiety ciężkich obyczajów” , które zakończą tę sympatyczną, ciepłą i pełną humoru serię.

Świetna lektura na wakacyjne dni –polecam!

Marc Van de Mieroop, Hammurabi. Król Babilonu, Poznań : Wydawnictwo Poznańskie, 2016.

„ Wicher czterech stron świata, który wielkim uczynił imię Babilonu…”fragm.. Kodeksu Hammurabiego

Marc Van de Mieroop jest profesorem, wybitnym starożytnikiem pracującym na Uniwersytecie Columbia w Nowym Jorku. Profesor w swojej książce opisał życie Hammurabiego od roku 1792 p. n. e. czyli od momentu wstąpienia na tron Babilonu.

Autor w znakomity sposób wykorzystał liczne źródła m.in. listy pisane pismem klinowym, tabliczek, pomników rocznych itp. Profesor wykonał tytaniczną pracę badając źródła, szczegółowość dzieła budzi zachwyt i szacunek. Książkę wieńczy słowniczek oraz obszerna bibliografia, która pełni rolę przewodnika po literaturze. Ciekawostką dla czytelnika jest zamieszczony w aneksie fragment słynnego Kodeksu Hammurabiego.

Zapraszam wszystkich do lektury.

Radosław Romaniuk, Inne życie: biografia Jarosława Iwaszkiewicza. T.1, Warszawa : Iskry, 2012.

Książka Romaniuka to wnikliwie opracowana biografia Jarosława Iwaszkiewicza, przedstawiająca bogaty życiorys artystyczny poety z okresu ukraińskiej młodości sprzed pierwszej wojny światowej, czasu wojny i dwudziestolecia międzywojennego, ukazana na tle szerokiej panoramy losów rodziny i przyjaciół pisarza. Z kart opowieści Romaniuka poznajemy Iwaszkiewicza, który realizował konsekwentnie powołanie poety – artysty mimo przeciwności materialnych. Na Ukrainie pisarz miał jeszcze możność poznania świata dworów szlacheckich sprzed rewolucji uwieczniając go później we wspomnieniach, opowiadaniach i wierszach. Już jako obiecujący literat w Warszawie- Iwaszkiewicz spotykał się z całą plejadą artystów i literatów dwudziestolecia uczestnicząc w bogatym życiu kulturalnym stolicy. Liczne przyjaźnie pisarza m.in. z Szymanowskim, Witkacym, Liebertem a także często podejmowane podróże po Europie zwłaszcza po Italii, Francji, Danii – stały się inspiracją dla wielu dzieł literackich, wierszy, opowiadań, szkiców. Romaniuk dobrze uzasadnia, jak (w życiu Iwaszkiewicza) przede wszystkim praca literacka podejmowana często w bardzo trudnych (niesprzyjających) warunkach była dla pisarza wybawieniem i pozwalała przetrwać trudne okresy. Również temat miłości homo erotycznej i skomplikowane relacje rodzinne miały istotne znaczenie dla twórczości Iwaszkiewicza, który miał dar artystycznego przetwarzania życia swego środowiska w dzieło sztuki. Iwaszkiewicz to artysta niezwykle wrażliwy na piękno świata, ludzi, muzyki i sztuki; wielki liryk. Książka Romaniuka pozwala dobrze zrozumieć genezę i rozwój świata artystycznego pisarza, szczególnie warta polecenia dla miłośników biografii.

Neil Gaiman, Mitologia nordycka, Warszawa : Mag, 2017.

Skandynawscy bogowie, choć mają już swoje lata, szturmem zdobyli współczesną popkulturę. Za sprawą komiksów i filmów Marvela czy serialu „Wikingowie", każdy coś słyszał o Thorze, Odynie i Lokim. Jeśli chcemy się dowiedzieć więcej, warto zacząć od "Mitologii nordyckiej" Neila Gaimana, autora takich bestsellerów jak "Nigdziebądź", "Amerykańscy bogowie" czy "Koralina".

Przejrzystym, charakterystycznym językiem Gaiman snuje najciekawsze i najważniejsze jego zdaniem opowieści z bogatego zbioru skandynawskich mitów: o Yggdrasil, drzewie życia, młocie Thora Mjollnirze, Walhalli, gdzie trafiają polegli w boju wojownicy, wreszcie o Ragnaröku, kresie świata, jaki znamy. Przedstawia bogów, potężnych, a jednak obdarzonych bardzo ludzkimi słabościami: chytrego Lokiego, kapryśną Freyę, niezbyt lotnego Thora. Książka stanowi doskonałe wprowadzenie w niezwykły, nieco mroczny świat nordyckich bóstw.

Stan Lee, Zdumiewający, fantastyczny, niesamowity : cudowne wspomnienia, Warszawa : Egmont Polska, 2016.

Komiksowa biografia ikony amerykańskiego komiksu. Twórcy Fantastycznej Czwórki, Spider-Mana, Hulka, X-men i inn. Stanley Liebert wspomina swoje dzieciństwo, czasy wojny, a przede wszystkim karierę w „komiksowie”. Czyni to z iście gawędziarskim zacięciem. Polecam każdemu, kto chce bliżej poznać tego kultowego scenarzystę, bez którego amerykański komiks byłby zapewne dużo uboższy.

Azar Hafizi, Czytając Lolitę w Teheranie, Warszawa : Świat Ksiązki, 2005.

Autobiograficzna książka Azar Nafizi pisana w formie pamiętnika opowiada o życiu wykładowczyni literatury amerykańskiej i jej studentek w burzliwym okresie rewolucji islamskiej Chomeiniego w Teheranie. Poznajemy przejmującą historie Iranu na przestrzeni lat 80 –tych i 90 – tych, kiedy to w wyniku rewolucji drastycznie ograniczono prawa kobiet. Kobiety irańskie zgodnie z wprowadzonym prawem szariatu zostały ubezwłasnowolnione przez władze, nakazano im noszenie specjalnych chust (hidżab), utrudniono dostęp do edukacji i odebrano możliwość swobodnego decydowania o swoim losie m.in. w kwestii małżeństwa. 

Główna bohaterka i jej studentki spotykają się na klubie czytelniczym, gdzie prowadzą dyskusje nad kluczowymi dziełami literatury amerykańskiej m.in. Lolitą V. Nabokova, Wielkim Gatsbym F. Scott Fitzgeralda i Daisy Miller H. Jamesa. To piękna książka o miłości do literatury, o kobietach kochających literaturę amerykańską, które właśnie dzięki światu literatury, rozwijającemu w nas wyobraźnię i empatię, odnajdują własną drogę sprzeciwu i obrony przed opresją totalitarnej władzy Chomeiniego. To także przejmująca książka o odwadze i o dylematach związanych z życiem w kraju totalitarnym, hołd wobec dzielnych kobiet irańskich, ich woli walki o wolność i przetrwanie.

Joanna Opiat-Bojarska, Gdzie jesteś Leno ?, Zakrzewo : Replika, cop., 2016.

Tytułową bohaterkę poznajemy w dyskotece, w piątkowy wieczór, gdzie z przyjaciółmi świętuje zdany egzamin. Lena jest śliczną, młodą dziewczyną, świetną studentką, ma przystojnego chłopaka i dobre relacje z matką. Niestety, dla nas, tutaj historia Leny się kończy, jest z nami jeszcze chwilę po wyjściu z imprezy a potem…ślad się po niej urywa. Wiemy, że była skrycie obserwowana, wiemy, że pokłóciła się z chłopakiem… Śladem dziewczyny podążają detektywi Burzyński i Majewski, jednocześnie swoje prywatne śledztwo wszczyna zrozpaczona Dorota, matka Leny.

Maria Czubaszek, Nienachalna z urody, Warszawa : Prószyński Media, 2016.

Ostatnia książka, w której autorka opowiada o sobie, swojej rodzinie, dzieciństwie, ludziach których spotkała w życiu, a także komentuje otaczającą ją rzeczywistość. Robi to z właściwym sobie poczuciem humoru i dystansem do siebie. Można Pani Marii nie lubić za jej poglądy, ale nie sposób odmówić jej szczerości i odwagi w byciu po prostu sobą.

Romuald Romański, Wojny kozackie, Warszawa : Bellona cop., 2012.

Autor ze znaną sobie swadą i znajomością źródeł ukazuje nam obraz początków powstania Chmielnickiego, które było dla Rzeczypospolitej największą tragedią w dziejach.
Wojny kozackie to druga część trylogii o Kozaczyźnie Romualda Romańskiego, historyka zajmującego się tym okresem. Romański opisuje w swej książce pierwszy rok zmagań Rzeczpospolitej z Kozakami, jej straszliwe porażki pod Żółtymi Wodami, Korsuniem i Piławcami ”hańba plugawiecka”, gdzie armia Rzeczpospolitej praktycznie przestała istnieć, a hetmani znaleźli się w niewoli. 

Autor w bezlitosny sposób, z szacunkiem dla źródeł, obnażył bezradność ówczesnej armii Rzeczypospolitej. Zapraszam do lektury.

Hanya Yanagihara, Małe życie, Warszawa, Grupa Wydawnicza Foksal – W.A.B., 2016.

Historia czterech przyjaciół z Nowego Jorku – architekta, prawnika, aktora i malarza – mówi o wielkiej przyjaźni, niewyobrażalnym cierpieniu i przerażającej mocy pamięci. Traumatyczne dzieciństwo jednego z nich, Jude'a, rzuca cień nie tylko na jego życie, ale i wszystkich jego bliskich. Tajemnica, którą w sobie nosi, okazuje się być potężniejsza niż sukces, dobroć, wreszcie miłość, niespodziewana, cudowna, taka, która wszystko odmienia, a jednak nikogo nie potrafi ocalić.

Lektura tej powieści nie należy do lekkich, łatwych ani przyjemnych. Ale Małe życie przywraca wiarę w moc opowieści, której można oddać się bez reszty i która jeszcze długo po odłożeniu książki na półkę zostawia w czytelniku ślad. To więcej niż książka – to doświadczenie. Prowadzi nas niespiesznie, acz nieubłaganie przez pełne spektrum emocji: ból i destrukcja mieszają się z ciepłem, nadzieją i wiarą w człowieka. Jak w życiu.

 

Philip Roth, Amerykańska sielanka, Kraków, Wydawnictwo Literackie, 2015

„ Jej postać była postacią boga, jej postępowanie było jak u boga; czyniła wszystkie rzeczy jak bóg i jej wspaniałość była niczym wspaniałość boga…”- fragment mitu o boskich narodzinach pochodzący ze świątyni Hatszepsut w Deir el- Bahari. 

Philipa Rotha nie trzeba nikomu przedstawiać, ale jego powieść Amerykańska sielanka zyskała w Polsce szersze grono odbiorców dopiero za sprawą ekranizacji z 2016 r. pod tym samym tytułem. W 1998 r. zdobyła Nagrodę Pulitzera. Opowiada historię Szweda Levova, amerykańskiego Żyda, który jednocześnie staje się uosobieniem amerykańskiego snu. Utalentowany sportowiec, dziedzic znakomicie prosperującej fabryki rękawiczek żeni się z byłą Miss New Jersey. Idealne życie obraca się w gruzy, kiedy ich nastoletnia córka, przeciwniczka wojny w Wietnamie, dokonuje zamachu bombowego, w którym ginie człowiek... 

Amerykańska sielanka jest rozliczeniem z obietnicami XX wieku: dostatniego, spokojnego życia, indywidualnego sukcesu, spełnienia, jakie daje życie rodzinne. To mądra, uniwersalna opowieść o wielkiej historii wkradającej się w jednostkowe losy i chaosie, który jest nieodłączną cząstką ludzkiego doświadczenia.